Kommentar

Iwwer literaresch Erënnerung oder Firwat Krimi noir a KZ net funktionéieren

von Samuel Hamen
Juni 7, 2018 / 0 Kommentare

Ewéi am Summer 2015 iwwer d’Juddeverfolgung am Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg debattéiert gouf, huet d’Tageblatt getitelt: „Das Ende einer Vergangenheit“. Grad a virun allem duerch d’Schaffe vun den Historiker ass et also haut, gutt 60 Joer dono, méiglech ginn, eng eesäiteg Perspektiv op eis Vergaangenheet z’ersetzen duerch een éierlechen a komplexen Erënnerungspanorama un d’Zäit vun der nazistescher Occupatioun. Nieft villen anere Beräicher ass och d’Literatur mat hire Geschichten doru bedeelegt, op wéi eng Manéier mir eis un déi fréier Zäiten erënneren.

Am Summer 2015 huet och de Yorick Schmit seng Erzielung „Paenitentia“ bei Kremart Edition virgeluecht. De Plot dréit sech – ganz summaresch a mat Spoiler – ëm e Paschtouer, deen d‘Ermordung vum Brudder zu Hinzert net vergiesse kann. Ewéi hien 1951 déi Persoun erëmbegéint, der hie vum Brudder sengem Engagement an der Resistenz erzielt hat an déi de Brudder du verroden hat, erschéisst de Paschtouer fir d‘éischt de Gielemännchen an duerno sech selwer. D‘Sprooch, de Stil an d‘Kompositioun mat de villen Zäit-Niveauen an Erënnerungsspréng sinn impeccabel – eng propper, un d‘filmescht Erzielen ugeluechte Geschicht. An den Text vermëttelt e bestëmmten Usproch: De latäineschen Titel, déi pseudo-dokumentaresch Verzielweis an de Choix vum Sujet weisen, dat „Paenitentia“ net wéi sou vill aner Bicher aus der Smart-Serie kuerzweileg ënnerhale wëll, mee datt hei ee vun den ergräifendsten Themen aus der Lëtzebuerger Geschicht verhandelt soll ginn. Doduerch kënnt dem Buch eng sonner Relevanz zou. Grad dowéinst ass awer och d‘Fassong, wéi an dësem Text Erënnerung inszenéiert a genotzt gëtt, ze kritiséieren.

An enger eenzelner Biographie, déi vu Schold a Bouss handelt, gëtt déi kollektiv Mémoire rondrëm Hinzert fir d‘éischt kompriméiert an dann duerch de radikale Schluss zu engem zwar net verséinlechen, sou awer definitiven Enn bruecht. Mam Zouklappe vum Bichelchen ass d‘Geschicht eriwwer, an zwar souwuel déi verzielte wéi och déi historesch. D‘Protagoniste sinn dout, d‘narrativt Potential vun der Schold ausgeschöpft an dem Lieser säi Besoin no enger Grëtz grujeleger Vergaangenheet befriddegt. Am Bertolt Brecht sengem „Arbeitsjournal“ heescht et: „Sich mit Geschehenem aussöhnen – wozu sollte das gut sein? Da sind viele Enden an diesem Strick, an die noch angeknüpft werden muß.“ Bei „Paenitentia“ zitt sech kee Fuedem bis an d‘Géigewaart, an d‘Literatur gëtt op déi eng Fonktioun reduzéiert, eng atmosphäresch Retrospektiv unzebidden, eng schauerhaft elaboréiert Polaroid-Foto vum deemolege Misär: „Ech hu mech ëmgekuckt – plakeg, schwaarz Beem, futtis Blieder um naasse Buedem, en dënne Reen, deen an der Loft danzt – an hu mer virgestallt, wéi mäi Brudder virun zwee Joer deen nämmlechte Wee gaangen ass.“ Mat all Adjektiv gëtt an dëse Säz d’literaresch Visioun méi präsent, während parallel dozou den Zougrëff op eng historesch Evidenz méi a méi veronméiglecht gëtt.

D‘Literatur gëtt hei an den Déngscht gestallt vun enger negativer Nostalgie, déi kulissenhaft an effizient vun hirem Sujet schwätzt. Dat, wat sech op den éischte Bléck doduerch legitiméiert, datt et sech engem historesche Sujet unhëlt, scheitert op den zweeten, méi geneeë Bléck grad um eegenen Usproch. De Misär am Lager an dat liewenslänglecht Leed, dat vun deenen Erfahrungen ausgoung, gëtt an dëser Geschicht zu enger Kuliss, zu engem Zitat, fir eng banal Krimi-Geschicht ze verzielen. KZs, Resistenz a Matleefertum – net vill méi wéi Ingredienzien, déi eigentlich guer net primär d’Thema vum Text sinn, och wann dee sech dat vläicht schizophren ariede wëll. Dat primärt Uleises vun dësem Text besteet doranner, eng Räibergeschicht no standardiséierte Mustere vun „Schuld und Sühne“ ze verzielen an dem Projet ee Premium-Update ze verschafen, andeems esou ee komplext Thema als Movens dropgesat gëtt, fir sech als besonnesch relevant, intelligent an histo-bewosst ze rubrizéieren. Genee op där Plaz knuppe Selbstvertändnis a praktesch Textrealitéit awer openeen: groussen  Usproch vs. hollywoodesk Ërennerung, seelesch Ofgrënn vs. 26 Säiten, historesch Komplexitéit vs. banal Genre-Struktur, emotionaalt Nationalthema vs. stereotyp Reduzéierung vu Figuren an Thematiken.

Tatsächlech iwwerbléckt, fäerten ech, hei een Auteur guer net, datt hie fir säi Géigestänn eng grondsätzlech falsch Form ausgewielt huet. Der Vergaangenheet hëlt ee sech net doduerch un, datt ee se hannert eng Vitrine am Musée oder an eng ambitiéis Erzielung drätscht, bei där ee scho weess, datt de Gros vun de Leit affirmativ dorops reagéiere wäert, well hinnen eng einfach psychohygienesch Méiglechkeet gebuede gëtt, fir sech kuerz an ouni grouss Irritatioun mat enger souwisou ënnerkomplex vermëttelter Vergaangenheet beschäftegen ze kënnen. Mee dat ass net d’Aufgab vun enger Literatur, déi méi wëll si wéi konsumistischen Entertainment am Mantel vun uspruchsvoller Belletristik. A „Paenitentia“ awer huet d‘Geschicht – an dësem Fall d‘Zäit vun der nazistescher Occupatioun – keen Effet méi op eis ausser als spannende Plot fir eng 26-säiteg Geschicht. Wat eis, de Lieser vun 2015, no der Lecture bleift, ass keng zousätzlech Erkenntnis iwwer d‘Vergaangenheet an iwwer eis, eng Erkenntnis, déi sou nëmme vu Literatur ervirbruecht ka ginn. Wat hänke bleift, ass d’pittoreskt Bild vu groe Wolleken, donkele Bëscher an zwou Läichen op enger Wiss. Ze schéin, fir wouer ze sinn.

Samuel Hamen

fir d’éischt erauskomm am Kader vun der Literaturkolumne

 

kmmtr schreiben

Bitte beachten: Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht.
Falls Du eine Website einträgst, wird diese mit deinem Namen verlinkt.